In 2008 volgde ik samen met Ivo een winterstage voor bergwandelaars in Chamonix via de Klim- en Bergsportfederatie. Het was een goede kennismaking met lawinekunde en winternavigatie maar er was te weinig tijd om echt praktijkervaring op te doen.

Als vervolg, wilde ik een echte tocht waarbij ons de nodige zelfstandigheid werd gelaten maar de gids ons kon wijzen op fouten. Daarnaast moest er ook nog ruimte zijn voor leermomenten over lawinekunde en reddingsoefeningen.

Ik sprak Arnaud Dewez aan, die de KBF-cursus ‘touwgebruik en veiligheid’ geeft en zijn eigen gidsbureau PasseMontagne heeft opgestart. Zijn tweetalige vriend Dominique Olbrechts die verantwoordelijk is voor de winteropleiding van de Waalse bergwandelgidsen zou onze begeleider worden. Na een publieke oproep kon ik 4 andere enthousiaste winterwandelaars vinden.

Plaats van het gebeuren is de Vallée de la Clarée, een streek in de Hautes Alpes (Franse Alpen) waar enkel toerskiërs en sneeuwschoenwandelaars welkom zijn.

Kennismaking

De Vallée de la Clarée ligt onder een dik pak sneeuw, zoveel hebben ze volgens de sneeuwberichten van Méteo France in 40 jaar niet gezien. De zon is volop van de partij terwijl het in de noordelijke Alpenregionen aan het sneeuwen is. Dat klinkt als het ideale scenario maar het lawinegevaar krijgt score 3 en is dus niet te onderschatten.

We hebben met onze gids afgesproken in de gemoedelijke gîte d’étape “La Découverte” in Névache. Ons appartement is klein maar fijn. We wisselen onze verwachtingen van de stage uit en bekijken de planning. Daarna mogen we de voeten onder tafel steken. De saus vloeit even rijkelijk als de rode wijn.

Passage délicat
Afstand: 10,5km
Stijgen : 950m, dalen : 435m

Het harde wandelspoor langs de Clarée zorgt ervoor dat we onze sneeuwraketten nog niet hoeven aan te doen. De GR de Pays du Tour du Mont Thabor leidt ons dieper de vallei in. Daarna steken we de rivier over en stappen naar de ondergesneeuwde autoweg. Bij een kapel trachten we tevergeefs beschutting te vinden voor de koude wind.

Vooraleer van start te gaan, doen we een ‘groep-check’ van de lawinebieps. Zowel het zend- als het ontvangstsignaal werken goed, dus kunnen we de steile beklimming naar Chalets de Biaune aanvatten. Zigzaggend volgen we enkele toerski-sporen want daar is de sneeuw verijsd en is het makkelijker lopen.

Uit de luwte van de wind wordt het erg warm. In de blauwe hemel zijn steeds meer ‘Föhnwolken’ te zien, een soort lensvormige wolken die veroorzaakt worden door de Nordföhn. Nabij la Gueyta wordt het toerbrood massaal boven gehaald, die de concurrentie aangaat met de powerbar. Alles wordt doorgespoeld met wat warme thee.

Geen siësta in de zon voor ons, maar individuele oefeningen met de lawinebieps. De eerste gaat bergop. Door iets te enthousiast te starten, trap ik al snel op mijn adem. Dan maar wat rustiger aan. Alles gaat vlot. De techniek hebben we allemaal onder de knie, vooral aan de snelheid moet gewerkt worden. De tweede oefening gaat bergaf. Dominique haalt opgelucht adem als Bart mijn tijd nog verbetert.

Op aanraden van de huttenwaard in Névache, volgen we niet verder de GR Pays omdat die een steile en delicate rotspassage inhoudt, maar klimmen verder omhoog. Er komen steeds meer wolken op en een koude noorderwind blaast hard in ons gezicht. Op sommige stukken is de sneeuw volledig weggeblazen en komt de rotsige ondergrond bloot te liggen. We laveren met de sneeuwschoenen tussen de stenen. De inspanningen laten zich ondertussen voelen. Hellingen traverseren met sneeuwschoenen is niet zo eenvoudig. Het zet veel druk op de enkels en vergt concentratie.

Af en toe zitten we in de wolken en is het zicht erg beperkt. Daardoor dalen we te vroeg af in de Ravin de la Raoute, waardoor we toch voor de steile passage komen te staan. Tussen twee corniches in, door de wind opgehoopte sneeuw aan de lijzijde van de helling, lijkt er een doorgang mogelijk, maar een helling van bijna 40° schrikken sommigen onder ons af. Er is wat onenigheid over wat we nu best doen (afdalen en de vallei verder volgen of de passage nemen), maar voor we iets kunnen beslissen, is Dominique er al vandoor. Hij laat een touw zakken voor deze die wat hulp kunnen gebruiken. Eén per één pakken we de passage aan. Ik schop de tanden van de sneeuwschoenen zo hard mogelijk in de helling en duw me af. Mijn kuiten verstijven en om de zoveel stappen moet ik even uitblazen.

Het vervolg naar Refuge du Ricou is gelukkig eenvoudiger maar bij Gerlinde gaat het licht uit en ook bij de rest is het beste eraf. Heidi deelt stukjes powerbar uit.

Als de hut in zicht is, valt de duisternis in. De huttenwaard kan niet lachen met onze late aankomst maar we zijn gelukkig nog net op tijd voor het lekkere avondmaal. Aan tafel wordt opnieuw overleg gepleegd en het programma aangepast. We moeten met ieder zijn fysieke conditie rekening houden en bovendien dient er ook voldoende ruimte zijn voor leermomenten. Omdat we de volgende twee nachten in een tent slapen, hebben we wat flexibiliteit.

C’est beau ici, hein!
Afstand: 8,5km
Stijgen : 323m, dalen : 258m

Voor het ontbijt trek ik naar buiten om van de zonsopgang te genieten. De eerste zonnestralen vallen op de besneeuwde Crête de Queyrellin. De wollige hond van de hut vergezelt me. Als ik terug binnenga, is de huttenwaard de kachel aan het opstoken. De anders zo norse man verwoordt mijn gedachten ‘C’est beau ici, hein!’.

We dalen via de GR57 af naar de vallei, waar we de ondergesneeuwde weg oppikken die ons dieper de vallei inleidt voorbij het dorpje Laval. Tegen de middag zitten we in Refuge des Drayères, aan het dalhoofd van de Vallée de la Clarée. We zetten de tent op in de open vlakte, terwijl Dominique zijn sneeuwhol uitgraaft. Een muurtje van sneeuwblokken moet de wind afleiden. De sneeuw is erg korrelig en de piketten hebben in het begin weinig houvast tot de sneeuw rond de piketten verijst door het contact met het metaal.

Daarna kruipen we de helling op om een doorsnede (‘coupe’) te maken van het sneeuwdek. Diverse technieken worden gebruikt om de hardheid en stabiliteit van de lagen na te gaan. De hardheid testen we door er een voorwerp in te duwen, eerst onze vuist, daarna onze vinger en tot slot een potlood. Enkel het laatste gaat er vlot in; de sneeuw is dus best hard.

De stabiliteit proberen we op diverse manieren uit. We snijden enkel stukken door met een touw en testen welke lagen gaan schuiven als je er druk opzet, bijvoorbeeld door met de vlakke hand op een sneeuwschop te slaan die met het blad bovenop het sneeuwdek is geplaatst, of door er op te springen.

’s Avonds zoeken we de warmte van de hut op om ons potje te koken. Het is rustig. We kunnen gebruik maken van een apart vertrekje om ons benzinevuur te plaatsen. Er staat puree op het menu met spek en eigen gedroogde wortelen en bonen.

Paradis
Afstand: 10km
Stijgen : 742m, dalen : 742m

Vandaag hebben we een dagtocht gepland. Gerlinde voelt haar niet zo best en laat de tocht aan haar voorbij gaan. Met z’n vijven zetten we de beklimming in langs de Torrent de Brune. Van de rechteroever gaat het naar de linkeroever en terug. Op de kaart is een skiroute aangeduid richting Col de Névache. Op basis van de hellingsgraad op de kaart leek die ook doenbaar voor wandelaars. Dankzij het heldere weer hebben we weinig moeite om de route te vinden. We zetten de sneeuwschoenen op stijgstand en trekken een spoor naar de col. Achterom kijken we uit op Les Rochilles. Nog wat hoger kijken we over de bergkam heen en zien het massief van de Ecrins liggen. De vergletsjerde top van de Dôme des Ecrins steekt er bovenuit.

Van de Col de Névache steken we door naar de Col des Muandes. Eerst gaat het een steil stukje opnieuw naar beneden, en dus zetten we de sneeuwschoenen vast. Daarna traversen we langs de berghelling. De zon doet de sneeuw zacht worden.

Nooit gedacht dat ik in de winter op 2820m in het zonnetje zou kunnen lunchen. We kijken uit over de Vallée Etroite waar we enkele toerskiërs zien klimmen. Er is bij iedereen de zin om verder te gaan maar we moeten helaas terug. De afdaling door de Ravin des Muandes is een pareltje. Een panorama van besneeuwde bergtoppen rondom. Losse sneeuw waarin je met de raketten heerlijk in wegzakt.

Vroeg op de namiddag zijn we terug bij de hut en hebben nog de tijd om een reddingsoefening te simuleren. Eerst geeft Dominique wat tekst en uitleg en daarna trekken we naar buiten. Ik blijk de enige met een GSM en dus mag ik de helikoper bellen. Niet de meest leuke opdracht. Terwijl de andere zich warm houden door met de lawinebieps te zoeken en de slachtoffers op de graven, sta ik te rillen van de kou.

Na afloop vraagt iemand zich af of je met een sonde eigenlijk wel voelt of er iemand onder de sneeuw ligt. We testen het met de nodige voorzichtigheid uit, en voelen duidelijk dat we op iets zachts botsen.

Door de ruime porties die ik heb voorzien, kan zelfs de gids deze avond met gemak mee dineren. De rijstschotel met gedroogde ajuin, paprika’s en vlees glijdt iets beter naar binnen dan de puree dan de dag voordien maar nog heb ik een portie over. Mijn zware overschotjes mag ik terug naar het dal meenemen.

Luxe
Afstand: 14km
Stijgen : 607m, dalen : 767m

We trekken terug naar beneden richting de Refuge Buffère, maar om het interessant te maken doen we nog een ommetje via de Refuge du Chardonnet. Een duidelijk pad leidt naar de Chalets de Queyrellin. Vanaf het kapelletje moeten we opnieuw zelf sporen. We laten wat afstand tussen elkaar omwille van de steile en lawinegevoelige helling boven ons. Ook van benedenuit kan je immers een sneeuwlawine veroorzaken.

Crête du Diable en Crête du Raisin kijken imposant op ons neer. Het terras van de berghut is ingenomen door heel wat dagjesmensen.Via een variant van de GR57 gaat het terug bergaf tot la Basse Sausse. Bij Pont du Rately leidt een pittig maar eenvoudig klimmetje naar Refuge Buffère. Heel wat dagjesmensen dalen af naar de vallei. De hut zit vol maar het is er erg gemoedelijk. We genieten van een warme douche en een fris biertje. Deze wintertocht is een luxeversie van wat we normaal doen.

Au secours!
Afstand: 9km
Stijgen : 600m, dalen : 1020m

Als we ’s morgens door het raam kijken, zien we een corona en irisatie van wolken boven de Crête de l’Echaillon. De zonnestralen worden afgebogen op kleine waterdruppels of ijskristallen in de wolken en die zorgen voor diverse kleuren.

Een duidelijk uitgetreden pad in de vallei van de Buffère leidt ons hoger de bergen in. Heel wat minder mensen klimmen naar de Crête de l’Echaillon. Als we voor de helling staan bekijken we de beste route: naar het zadel en vervolgens verder via de graat. Arvid doet nog een ommetje naar een hoger topje, waar de Crête de Cristol aansluit, en Bart en mezelf besluiten te volgen.

Op de kaart is geen winterroute aangeduid die afdaalt naar de vallei van le Lac Rond en Lac de Cristol, maar het is praktisch wel mogelijk. Terwijl we aan het lunchen zijn, verrast onze gids ons met een onaangekondigde reddingsoefening. Eventjes twijfelen we of hij het wel serieus meent, maar als blijkt van wel, rapen we snel ons materiaal bijeen en schieten in actie. Terwijl Heidi de hulpdiensten waarschuwt, loopt de rest zigzag de helling af. Drie lawinebieps zijn verstopt en worden allemaal snel gevonden. We zijn geslaagd!

Terwijl we onze rugzakken opnieuw aantrekken, komen twee raven aanvliegen op zoek naar etensrestjes. De afdaling naar Névache is niet van de poes. Het ondergesneeuwde zomerpad slingert tussen de bomen steil de helling af. Heidi kreunt van de pijn door een scheur in haar bilspier, die ze opgelopen heeft als ze vanmorgen met haar rugzak haar sneeuwschoenen aandeed.

In het dal is de sneeuw volop aan het wegsmelten. Grote pakken glijden van de daken. We gaan iets drinken in een klein cafeetje bij de kerk en ’s avonds schuiven we de voeten een laatste keer onder tafel in gîte d’étape la Découverte.

Conclusie

Een geslaagde stage in een prachtige streek en in amusant gezelschap. Ik ga er zeker nog eens terug voor het maken van een echte kampeertrekking. Sneeuwhoogtes verschillen van jaar tot jaar maar er is wel sneeuwzekerheid, zeker hogerop in de vallei. Het is een gebied waar kennis van lawinekunde onontbeerlijk is. 

PRAKTISCHE INFO

Na jaren van zomertrekkings begon het eind 2006 te kriebelen om ook in de winter in de bergen op stap te gaan. We merkten al snel dat daar heel wat meer komt bij kijken. Opeens moet je bij het uitkiezen van de route rekening gaan houden met het lawinegevaar, heb je zoiets nodig als een lawinebieps, sonde en schop, … Zoiets leer je niet zomaar ‘al doende’ of anders loopt het misschien wel verkeerd af.

In de brochure van 2008 van de Klim- en Bergsportfederatie, de grootste Vlaamse bergsportvereniging, vonden we tussen alle toerskitochten één praktijkstage terug die ook voor ‘gewone’ sneeuwraketwandelaars open stond. Facultatief konden enkele clinics gevolgd worden om al wat kennis over lawinekunde en praktijkervaring met het opzoeken van slachtoffers op te doen.

De voorbereiding

Clinic theorie sneeuw en lawine (3 uur)

Een mix van toerskiërs, off-piste skiërs, en enkele sneeuwschoenwandelaars zit gezellig naast elkaar in het Huis van de Sport in Berchem. Peter Sterkcx, deskundige van dienst, moet ons op korte tijd wat proberen bij te brengen over de winterse gevaren. Heel wat factoren spelen een rol als het op lawinegevaar aankomt: hellingsgraad, sneeuwlagen, weersomstandigheden, belasting door wintersporters, enz. Enkel jodelen kan blijkbaar geen kwaad.

Voorkomen is beter dan genezen. Zo bestaan er verschillende manieren om het risico op lawines in te schatten. Een deel van de oefening gebeurt thuis al, als je de route in elkaar steekt, maar ook ter plekke moeten de juiste beslissingen genomen worden.

Als het zover zou komen, dan heb je best het juiste materiaal bij om hulp te kunnen bieden of … zelf geholpen te worden. Een lawinebieps (alias Arva), een sonde en schop horen tot de basisuitrusting. Met de lawinebieps kan je signalen uitzenden en ontvangen. Op die manier kan je dus op zoek gaan naar een slachtoffer. De sonde gebruik je om, eenmaal het slachtoffer gelokaliseerd is, precies te bepalen waar en hoe diep je moet graven.

Clinic praktijk lawinerescue (3 uur)

Na de theorie komt de praktijk. Onze speeltuin wordt de indoor-skipiste van Komen. De andere bezoekers kijken ons met grote ogen aan als we met zijn allen staan te biepen. Acht Arva’s op zoekstand, om horendol van te worden.

Vooraleer er helemaal in te vliegen, krijgen we nog een theoretische inleiding in de methodes die er bestaan om het lawinerisico in te schatten.

De overlevingskansen van een slachtoffer nemen na een kwartier onder de sneeuw een forse duik. Snel én efficiënt handelen is dus de boodschap. Gemakkelijker gezegd dan gedaan.

Het summum van de avond is een ‘gecoördineerde’ reddingsoefening, of toch iets dat er op moet lijken. We staan met z’n allen bovenaan de piste en moeten onmiddellijk de zoekactie opstarten. Iedereen kijkt wat verweesd naar elkaar, dus besluit ik het voortouw te nemen. De eerste rij zoekt met de bieps, de tweede rij volgt met de sonde en de schop. Dat was het plan maar al snel loopt iedereen in het wilde weg rond. Uiteindelijk worden alle Arva’s teruggevonden maar niet allemaal binnen de tijd. Ik voel me heel klein.

Ivo en ikzelf stellen ons kandidaat om ons te laten ingraven. Het enthousiasme ebt snel weg eenmaal ik onder de sneeuw lig. Zelfs met 20cm voelt het al beklemmend aan. Geen ledemaat kan ik nog bewegen, het ademen lukt ook moeilijk. En dan beginnen de anderen te sonderen, soms al eens in een gevoelig plekje. Na de bevrijding, zijn we helemaal gesensibiliseerd.

5-daagse praktijkstage

In Chamonix, aan de voet van de Mont Blanc, is de sneeuw ver te bespeuren. Helemaal thuis voelen we ons in dit mondaine skioord niet, als ‘gewone’ bergwandelaar. Gelukkig valt gîte d’étape La Tapia, onze overnachtingsplaats aan de rand van het dorp, wel heel goed mee. Er hangt een huiselijke sfeer en alles is piekfijn in orde.

Dag 1: Kennismaking en oefenen lawinerescue

Met onze gids Luc Aubertin klikt het meteen, een joviale kerel die goed weet hoe met een groep zotte Vlamingen om te gaan. Hij haalt even zijn rugzak leeg en toont wat hij allemaal bij heeft. Snel pakken ook wij onze dagrugzakken in, en gaan meteen op stap.

Bij onze eerste tussenstop trachten we aan de hand van het kompas onze positie te bepalen. Trots neem ik mijn gloednieuw spiegelpeilkompas boven. We schieten naar 3 bergtoppen in de buurt en zetten 3 lijnen uit op de kaart. Onze gids wrijft even in het haar als hij ziet dat zijn driehoek ietwat misvormd is. Dan ziet hij dat de declinatie niet juist staat ingesteld. Beschaamd berg ik mijn kompas weer op.

Na een zonnige middagpauze, dalen we af naar le Lavancher. Hier is eindelijk wat sneeuw te vinden en kunnen we volop oefenen we met de lawinebieps, sonde en schop.

Met een arsenaal aan verschillende bieps, zien we duidelijk dat ze in de loop van de jaren heel wat zijn geëvolueerd. Waar je vroeger enkel op het geluid kon afgaan, geven de nieuwere modellen nu duidelijk een richting aan en een (relatieve) afstand tot het slachtoffer. Met onze Barryvox Pulse van Mammut kan je zelfs zien hoeveel slachtoffers er precies zijn en eenmaal een slachtoffer gevonden het signaal uitschakelen om naar het volgende op zoek te gaan.

Dag 2: Sneeuwraketwandeling en ijsklimmen op de Mer de Glace

Het nuttige aan het aangename koppelen; waar kan je beter de sneeuwschoenen testen als op de befaamde Mer de Glace. Via de train touristique du Montenvers sporen we naar één van de vele gletsjers die zich tussen de hoge rotspieken van het Mont Blanc-massief naar beneden wurmt. Ook hier trekt de ijsstroom zich door de opwarming van de aarde elk jaar verschillende meters terug.

Ingebonden wandelen we naar boven tegen de stroom van skiërs in die via de gletsjer afdalen van de bijna 4000m hoge Aiguille du Midi. We kijken onze ogen uit naar de grootste omgeving. Mistflarden hangen rond de hoogste toppen.

Bij een breuk in de ijskap (serac), maken we kennis met het ijsklimmen. Luc legt een top rope aan zodat we van beneden uit goed kunnen beveiligen. Met een paar stijgijzers en 2 ijspikkels een wand omhoog klimmen; het lijkt simpeler dan het is. Hielen voldoende naar beneden en de pikkel hard de wand in slaan, daar moeten we vooral op letten.

Dag 3: Theorieles lawinekunde en praktijkoefening kaart en kompas

Er lijkt een einde te komen aan het zonnige weer dus beginnen we de dag met een theorieles lawinekunde. De methodes die bestaan om het lawinegevaar goed in te schatten, zitten theoretisch wel goed in elkaar maar op het terrein heb je geen tijd om lange berekeningen te maken. Ze geven wel aan waar je zoal moet opletten en wat het belang van sommige factoren is.

Tegen de middag nemen we de trein naar Le Buet, een dorp hogerop in de vallei. We gespen de sneeuwraketten aan en klimmen naar enkele chalets bij sur le Rocher. De gids laat ons op kompas verderlopen in een bijna loodrechte hoek naar Les Granges. We sturen iemand door de dichte begroeiing voorop als richtpunt en halen die dan telkens weer in. Het riviertje dat als tussenpunt dient, is door de sneeuw bijna onherkenbaar. Pas als we de gids in de buurt opmerken, valt onze frank.

Vanaf hier dient iedereen zelfstandig zijn weg naar Les Granges te vinden. Door het terrein is het moeilijk om op de juiste koers te blijven volgen. Net als Philippe, wijk ik te veel af naar het zuiden en besluit dan maar om via de kaart verder te lopen naar Les Granges.

Dag 4: Tocht naar einde Val Ferret en graven sneeuwhol

Via de Mont Blanc-tunnel reizen we naar Italië voor een tweedaagse tocht in het Val Ferret, aan de zuidzijde van het massief. De gids heeft gehoord dat hier meer sneeuw zou liggen dan in Frankrijk en dus beter terrein voor het maken van een sneeuwhol voor 7 personen. Bij Planpincieux laten we de auto achter en ploeteren door de sneeuw naar La Vachey. Het is zonnig weer en dus is insmeren geen overbodige luxe.

Om wat beter vooruit te komen, hangen we de sneeuwschoenen terug aan de rugzak en volgen verder de geprepareerde langlaufpiste. Aan het einde van de piste hebben we het rijk voor ons alleen.

De gids kiest een zacht aflopende helling uit en sondeert om te zien hoe diep de sneeuw is. Meer dan 3 meter dik, ideaal. We starten met de ingang waarlangs we dan 2 kamers uitgraven. Frederik speelt de rol van architect en aannemer. We willen niet onderdoen voor zijn gedrevenheid en graven lustig mee. Na 3,5 uur hard labeur, wordt het sneeuwhol goedgekeurd. Geheel afgepeigerd kruip ik al vroeg op de avond mijn slaapzak in terwijl de mannen elkaar verder uitdagen…

Dag 5: Poging tot beklimming Col de Grand Ferret en terug naar het begin Val Ferret

Na de zotte kuren van Frederik, die zijn ochtend start met een zwempartij in de sneeuw, vatten we onze tocht aan naar Refuge Elena. De bedoeling is om vandaaruit één van de twee nabijgelegen bergpassen te beklimmen.

De verse sneeuw ligt als golven op de hellingen, een teken dat het flink wat gewaaid heeft. Met een uitgedunde groep klimmen we naar Grand Col Ferret, die op het eerste zicht wel een haalbare kaart lijkt. Met sneeuwschoenen een steile helling traverseren, is niet eenvoudig dus kiezen we voor een directissimo. Met de drie tanden schoppen we onze raketten horizontaal de sneeuw in. Dat bijt serieus in de kuiten en ik vraag me af of die mannen achter me nu toch ook een beetje aan het blazen zijn.

De zon zorgt ervoor dat de sneeuwcondities snel veranderen. Er zijn al recente sporen van natte lawines dus lijkt het niet wijselijk om verder te gaan naar de col. Als we terug afdalen doen we wat remoefeningen zonder de raketten. In de losse sneeuw een eenvoudige opgave maar op verijsde stukken heel wat moeilijker, zo zien we Arvid enkele tuimelingen maken en tientallen meters lager terechtkomen.

We lunchen in de winterruimte van de berghut, waar het nog kouder lijkt dan buiten. Bij de afdaling in de vallei zien we opnieuw lawinesporen, dus houden we de pas erin. Bij la Vachey babbelen we nog wat gezellig na bij een Italiaanse koffie en een appelcompote. We kijken terug op een geslaagde winterstage maar het is duidelijk dat lawinekunde geen simpele koek is. Op naar een vervolgstage?

Besluit

De clinics en stage vormen een goede introductie tot het winterbergwandelen en de gevaren die er komen bij kijken. Een meer gevorderde cursus is evenwel noodzakelijk, enerzijds omdat lawinekunde redelijk complex is, anderzijds omdat de intensiteit van de cursus iets te laag lag. De cursus had als doel van de deelnemers zelfstandige bergsporters te maken maar dit lijkt me iets té ambitieus. Je hebt verschillende jaren nodig om voldoende ervaring op te doen.

PRAKTISCHE INFO

Twee modules van de opleiding tot zelfstandig bergwandelaar bij de Klim- en Bergsportfederatie, worden georganiseerd door Cap Bohan Trekkingschool. Bergwandelen A leert je de basis van het bergwandelen (wandeltechnieken, oriëntatie). Bergwandelen B bouwt daarop voort en gaat dieper in op voeding, oriëntatie en marsplan, survivaltechnieken en touwgebruik. Beide cursussen staan open voor beginnende wandelaars en worden best na elkaar gevolgd. Omdat ik al wat praktijkervaring heb, besloot ik om enkel de tweede module te volgen.

Vrijdagavond: eerste kennismaking

Op weg naar de Bagimont, een gehuchtje in de vallei van de Semois, is er meer dan tijd genoeg om kennis te maken met 3 medecursisten. Met spraakwaterval Geert in de auto, is het geen minuut stil. En ook Serge weet een straf verhaal te verhalen, over sandalen die helemaal op hun eentje op pelgrimstocht zijn vertrokken en nooit meer zijn teruggezien…

We worden meteen verwelkomd door onze minzame gastheer en voortreffelijke kok. Het is genieten geblazen op het terras. Als de volgende lichting aankomt, gaan we het bos in voor een avondwandeling. Mijn vrouwelijk oriëntatievermogen wordt onterecht in vraag gesteld. Machogedrag komt niet alleen op het strand voor…

De avond eindigt aan het kampvuur met een lekker lokaal biertje. Onder het afdak spreiden Frédéric en ik de slaapzak terwijl de anderen de slaapruimtes opzoeken. Met een langzaam aflatende luchtmatras, wordt de nacht niet erg comfortabel.

Zaterdag: marsplan, hoogteziekte, vuur maken en noodbivak

Bij het ontbijt komt Geert binnengewandeld, zaakvoerder van de trekkingschool en onze cursusbegeleider dit weekend. We starten in een heus leslokaal waar we een marsplan leren opmaken. Ik moet toegeven dat ik nog nooit accuraat de duurtijd van een etappe had bepaald, en meer een soort inschatting deed op basis van hoogtemeters en afstand. Dus heb ik wel iets bijgeleerd.

Vervolgens wordt diep ingegaan op hoogteziekte, de gevolgen ervan en welke voorzorgsmaatregelen nodig zijn om dit te voorkomen. In de Alpen en Pyreneeën lijkt dit niet echt iets waarmee moet rekening gehouden worden, maar eerder in de steeds populairdere hooggebergten Andes of Himalaya.

Na een lekkere lunch op het terras, trekken we de natuur in op zoek naar gedroogde materialen waarmee een kampvuur gemaakt kan worden. Allerlei vormen en formaten zijn nodig om een vuur goed op gang te krijgen en te laten branden. Twijgen, takken en stro worden verzameld. Enkel Jeroen ziet het groter, veel groter en zaagt gedreven enkele oude stammen om. Wat later blijkt hij echt wel een ervaren vuurbouwer te zijn want hij slaagt erin om als eerste het opgespannen koord boven het vuur vlam te doen vatten. Terwijl Karl en ik daar duidelijk geen kaas van gegeten hebben. De kans dat ik het bij een noodbivak zonder vuur zal moeten stellen, is reëel.

Frédéric, een survival-expert, legt ons de verschillende types noodbivakken uit. En wat heb je daarvoor nodig? Een bos met veel dood materiaal. Elke groepje krijgt een ander hulpmiddel: een zeil, een reddingsdeken of een vuilniszak. Hiermee kunnen we er al deels voor zorgen dat de constructie waterdicht is, of toch tenminste zo lijkt.

Met Jeroen en Geert heb ik twee sterke mannen mee. De samenwerking loopt vlot en een half uur later hebben we een bivakplaats ineengeknutseld tegen een omgevallen boom met dikke takken, naaldtakken en bladeren.

Voor het avondmaal krijgen we nog enkele knopen aangeleerd, die we de volgende dag zullen gebruiken. De achtknoop, de mastworp, de paalsteek…allemaal passeren ze de revue. Een goede herhaling van het eerste jaar klimschool die ik enkele jaren terug gevolgd had. Van klimmen is daarna echter niet veel meer in huis gekomen…

Na het eten oefenen we verder, en dat gaat met een glaasje wijn of bier uiteraard veel vlotter.

Zondag: oriëntatie en touwgebruik

We starten opnieuw binnen met een inleiding in de campingkeuken. Mijn recept voor toerbrood wordt door Geert omgedoopt tot toerbroed, in een poging om West-Vlaams dialect te brabbelen.

Na de lunch, vullen we een vragenlijst in die onze kennis test die we tijdens de twee bergwandelcursussen zouden moeten opgedaan hebben. Een goede oefening zo blijkt. Ook voor ervaren trekkers, zijn niet alle vragen voor de handliggend.

Daarna rijden we naar Bohan-sur-Semois waar ons een pittige klim via de GRAE naar een uitzichtspunt staat te wachten. Frederic zet de toon, en in zijn kielzog volgen Ivan, Bruno en Jeroen. Ik probeer aan te klampen maar halverwege moet ik afhaken. Die extra kilootjes zou ik er toch voor mijn eerstvolgende trektocht moeten afkrijgen…

Op de heuveltop hebben we een mooi uitzicht over de Semoisvallei en het toeristische Bohan. Met het spiegelpeilkompas schieten we enkele markante punten in het landschappen en bepalen hun positie op de kaart.

Geert toont ons verschillende technieken waarmee je iemand kan beveiligen als iemand in de groep zich bijvoorbeeld onzeker voelt. Hiervoor heb je een randonnéetouw nodig van 30m lang, enkele musketons en een bandsling. Je gaat hier uiteraard niet mee aan de slag op echte klimroutes, maar ook wandelpaden kunnen al eens uitdagend zijn. In de praktijk wordt zo’n touw zelden meegenomen tenzij men vooraf weet dat er moeilijke passages zijn én met een groep met minder ervaren stappers op weg gaat. Frédéric toont ons ook nog hoe we een geïmproviseerd harnas kunnen maken met een stuk touw, een beetje lijkend op het model van een klimgordel.

Met de pas geleerde technieken, dalen we terug af. Geert escorteert me en is maar wat blij de ‘touwtjes’ in handen te hebben. Heelhuids geraakt iedereen beneden…op een deugddoend terrasje.

Conclusie

Over het algemeen was het een leuk weekend die me zeker wat heeft bijgebracht. Zeer nuttig was het leren gebruiken van een touw bij bergwandeltochten. Ook het maken van vuur en een noodbivak was een leuke introductie tot de ‘survivalwereld’. Geert is een vlotte kerel met héél wat hikingervaring op zak, in verschillende uithoeken van de wereld.

Volgens mij zou het nuttiger zijn om minder onderwerpen te zien maar zo meer tijd te hebben om in de diepte te gaan. Aan sommige onderdelen werd veel tijd besteed vb. noodbivak en touwgebruik. Andere onderwerpen werden iets te snel behandeld naar mijn mening vb. campingkeuken en maaltijdplanning. Twee zaken kwamen helemaal niet aan bod nl. valtechnieken en meteorologie.

Wie denkt dat touwen enkel in alpinisme of rotsklimmen gebruikt worden, heeft het mis. Er bestaat ook zoiets als een ‘randotouw’. Wie een ervaren bergwandelaar is, laat dat extra gewicht liever thuis. Als je met iemand op stap bent die minder tredzeker is of als je delicatere passages op een iets veiligere manier wil nemen, dan kan zo’n touw echt handig zijn. Het is een te kennen onderdeel voor de ingangsproeven tot initiator bergwandelen, dus schreef ik meteen in voor de module die de Klim- en Bergsportfederatie in de herfst van 2008 organiseerde. Geen lesbankgedoe maar recht de natuur in, was het motto.

De eerste straffe verhalen

De kennismaking met de andere deelnemers is meteen boeiend. Iedereen heeft zo wel zijn eigen reden om deel te nemen: ze willen met de kinderen op stap gaan in de bergen, delicate passages op een veilige(re) manier kunnen nemen, minder domme stoten uithalen… De eerste straffe verhalen worden uitgewisseld. Ook bij bergwandelaars blijkt er soms enig geluk bij gemoeid om het achteraf nog te kunnen navertellen. Deze cursus gaat dan ook ruimer dan enkel touwgebruik en er wordt ook aandacht besteed aan veiligheid in het algemeen.

We rijden van de jeugdherberg van Champlon richting de Rocher du Hérou. Wie ooit eens de GR57 tussen La Roche en Gouvy afstapte, zal zich deze plaats zonder twijfel herinneren. De imposante leistenen rots steekt tientallen meter uit boven de beboste Ourthe. Het uitzicht over de Ourthe is zondermeer prachtig. De eerste herfstkleuren treden in. Ik krijg zowaar zin om er op uit te trekken, maar de cursusplicht roept. Dit grillige landschap is ideaal om touwtechnieken uit te proberen.

Omdat vertrouwen in de bergen erg belangrijk is, is de eerste opdracht meteen een uitdaging. We worden in groepjes van twee verdeeld waarbij één iemand geblinddoekt wordt. De andere leidt hem of haar over nauwe en rotsige paadjes.

Arnaud heeft tekst en uitleg over de eerste techniek: short-roping. Ik mag meteen als proefkonijn aantreden. Het is een simpele techniek waarbij je met een gestoken achtknoop aan een touw wordt gebonden, die de begeleider strak houdt. Glijd je uit, dan kan de begeleider je val meteen blokkeren. Echt comfortabel is zo’n touw rond je middel niet, dus past Arnaud het concept wat aan door het touw ook over de schouder te leggen. We proberen het uit op de zeer steile afdaling naar de oevers van de Ourthe.

We lopen stroomopwaarts langs het water tot een moeilijkere rotsachtige passage. Arnaud geeft aan hoe hij de veiligheid kan verhogen door tussen de ‘cliënt’ en het ‘gevaar’, hier het water te staan. Hij houdt zijn handen klaar om in te grijpen.

Na een forse klim terug omhoog, opnieuw via short-roping, staan we op een zadel. Hier proberen we verschillende technieken uit om te rappelen, de ene al wat comfortabeler dan de andere. Niet uit te proberen op echte (vertikale) rotsen want echte zekerheid is er niet.

Wat verder, zitten we toch op de grens tussen wandelen en klimmen. Op een behaakte klimroute, wordt het touw geïnstalleerd. Je kunt je er gewoon aan optrekken of laten zakken, maar er is toch nog heel wat voorzichtigheid nodig. Waar mogelijk combineren we het met een short-rope.

Scoubidou

Vandaag toont de herfst zich van de natte kant, en dat maakt de rotsen dus wat glad. We mogen zelf wat rappeltechnieken ontwikkelen. Enkele creaties: met de bandsling en een musketon kan een zitgordel gemaakt worden, of via een halve mastworp iemand laten afdalen, … Eén voor één worden ze bekeken en gekeurd. Arnaud houdt het liever eenvoudig en gaat voor de S-techniek. Wel pijnlijk voor de rechterbil waar het touw schuurt.

Wat verder komt een nieuwe beveiligingstechniek aan de beurt. Bij het traverseren moet er voor gezorgd worden dat het touw waarmee twee personen aan elkaar zijn vastgemaakt achter een hoger ‘vast punt’ zoals een stuk rots steekt, zodat als één valt dat de andere de val kan opvangen. Eén voor één wordt de passage genomen. De laatste geeft touw bij en daarna haalt de eerste terug in.

Dan komen de evacuatietechnieken aan de beurt, om een slachtoffer naar veiligere oorden te brengen. Een bekende techniek is de brandweergreep. Ik probeer die bij Gerlinde uit, dat valt tegen. Met een gewicht op mijn schouders die vergelijkbaar is met mijn lichaamsgewicht, zou ik het niet ver halen.

De ‘zetelsystemen’ zijn toch meer aangewezen. Het best wordt het gewicht verdeeld over twee personen. Ofwel wordt een zitje met de armen gevormd, maar nog handiger is je rugzak gebruiken als steun en een wandelstok of touw als zit. De testwinnaar wordt door Steven en Katrin bedacht: elk draagt een bandsling gekruist rond de middel en het bovenlichaam, daaraan wordt een musketon geklikt. Tussen de twee musketons wordt een derde bandsling dubbelgevouwen gehangen. Zowel voor de dragers als het slachtoffer blijkt het comfortabel, een ook nog te combineren met een rugzak. ’t Heeft meteen een plaatsje verdient in de cursus van Arnaud.

Wat hogerop wordt opnieuw een rappeltechniek geleerd, waarbij met hetzelfde touw een prusikknoop wordt gemaakt (Poolse knoop). Daarna toont Arnaud dat hij wat kan goochelen: de scoubidou is niet de officiële naam maar via die techniek kan je wel afdalen en je touw gemakkelijk recupereren. Eigenlijk komt er geen knoop aan te pas maar wordt het touw gevlochten. Belangrijk is dat je het juiste uiteinde gebruikt om te rappelen…

Via een vast touw dalen we terug de steile helling af. Tijd voor wat waterpret. De Ourthe doorwaden zonder stokken is op de soms gladde stenen niet zo eenvoudig maar het water staat gelukkig maar maximum kniehoog. We zoeken de stroming op om het doorwaden in groepjes te oefenen. Een snelstromende rivier steek je namelijk beter niet alleen over. We nemen elkaar vast bij de ellebogen. Tot slot, illustreert Arnaud dat je ook vanop de oever iemand kan beveiligen via een halve mastworp.

Conclusie

Een bijzonder interessante en praktische cursus gegeven door een uitstekende lesgever. Er wordt tijd gegeven om zelf zaken te bedenken en uit te proberen.

PRAKTISCHE INFO

Wanneer de cursus ‘touwgebruik en veiligheid’ nog eens wordt opgenomen in het programma van de Klim- en Bergsportfederatie is een groot vraagteken. 
Arnaud Dewez is een sympathieke kerel, tweetalig en uitstekend lesgever. Hij heeft zijn eigen buitensportbureau opgericht: PasseMontagne.

Andere sfeerbeelden en -tekst:
Verslag van Steven & Hanne
Fotoalbum van Gerlinde Ruttens

Een cursus kaart en kompas, het lijkt iets voor beginners én in het bijzonder vrouwen die nog eens niet weten waar het noorden op de kaart ligt. In de voorbije jaren had ik uitsluitend door praktijkervaring leren navigeren. Met de kaart kon ik aardig weg maar het kompas bleef meestal lekker droog in de rugzak zitten. Met trektochten in het winterse Schotland en het zomerse IJsland in het vooruitzicht, leek het me aan te raden om mijn kennis te gaan bijschaven.

Na wat surfen op het Internet kwam ik al vlug bij de Bergstijgers uit, een Vlaamse bergsportfederatie die deel uitmaakt van de internationale Natuurvriendenvereniging. Elk jaar wordt in elke Vlaamse provincie een cursus “‘kaart en kompas” georganiseerd. Na drie vrijdagavonden theorie, volgt een praktijkweekend in de Oostkantons.

Theorieavonden

Het is even zoeken naar het oude gemeentehuis van Bachte-Maria-Leerne, een stil dorpje aan de Leie in Oost-Vlaanderen.

Op de eerste cursusavond zie ik rondom mij een mix aan mensen zitten. De mannen zijn duidelijk in de meerderheid maar de leeftijd varieert van tieners tot vijftigers. Daarnaast zitten er zowel ervaren wandelaars als beginnelingen bij die meteen goed voorbereid op stap willen gaan.

We starten van nul af aan maar vliegen aan een redelijk hoog tempo door de cursus. Voor diegene die nog geen ervaring hebben, is het soms wat moeilijk om volgen. Gelukkig volgt na telkens een stukje theorie wat praktische oefeningen zodat iedereen kan bijbenen.

Al op de eerste les blijkt dat er heel wat meer details op een kaart staan dan ik ooit had opgemerkt: verlaagde bermen, verhoogde bermen, taluds, … En dan kwam voor mij een bijzonder interessant hoofdstuk: coördinaten. We hadden nog maar net een GPS gekocht maar hadden er geen enkel idee van hoe we punten op de kaart als way points konden instellen op het toestel. Hiervoor moeten we de UTM-coördinaten meten waarvan de rasterlijnen op de topografische kaart staan aangeduid.

Uit ervaring weet ik dat niet alle kaarten, vooral de meer toeristische wandelkaarten, dit hebben. Als je dus gebruik wil maken van een GPS, is dit een aandachtspunt bij de aanschaf.

Daarna komt het kompas aan de beurt. Hierbij is het begrip declinatie voor wandelaars best belangrijk. Het magnetische noorden, dat je kompasnaald aanwijst, wijkt namelijk af van het geografische noorden. Deze afwijking varieert tussen regio’s en in de tijd. In België is dat voor het ogenblik te verwaarlozen. Elders in Europa en de rest van de wereld, kan de declinatie oplopen tot enkele tientallen graden.

We leren richtingen via het kompas op de kaart aflezen. Omgekeerd kan je je locatie op de kaart bepalen door enkele markante punten in het landschap te nemen, te meten op hoeveel graden deze plaats afwijkt van het noorden (‘schieten’) en dit aan de hand van een lijn uit te tekenen op de kaart. Op het eind kom je uit op een, liefst zo klein mogelijke, driehoek.

We eindigen met het marsplan, dat alle vaardigheden combineert. Op basis van de kaart bepaal je de route en markante tussenpunten. Bij elk tussenpunt bereken je de marsrichting, de afstand en het hoogteverschil. Zo’n plan is erg handig als je in de mist terechtkomt of door een landschap met weinig herkenningspunten loopt. Dan hoef je ter plaatse niet meer de marsrichting en de afstand te berekenen.

Praktijkweekend

Onze uitvalsbasis is het natuurvriendenhuis in Logbiermé, een oud maar charmant optrekje met uitzicht over de vallei. Voor we van start gaan, tellen we onze stappen over een lengte van 100m. Dat zal ons helpen, eenmaal we in ongebaand terrein zitten, de afstand in te schatten.

Zaterdag: lopen op kaart en kompas

We stappen de voorafbepaalde punten naar de controlepost af. Onderweg geeft Hilde, onze begeleidster, ons wat tips hoe je het kompas gebruikt om te bevestigen dat je de goede koers aan het volgen bent.

Hier en daar ligt nog een sneeuwveld maar het is stralend weer. In het uitgestrekte naaldwoud komen we zo goed als niemand tegen. We dalen langs een bosriviertje af naar la Roche Michelot, en steken de rivier Mon le Soie over.

Het verbaast ons dat de mannen, die na ons vertrokken zijn, ons nog niet hebben ingehaald. Bij Ennal staat een schuilhut waar we van een panorama over de vallei van de Salm mogen genieten. Ter plaatse voeren we enkele opdrachten uit. De meeste moeite heb ik met het vermijden van een hindernis door 60° af te buigen om dan via een hoek van 300° terug op de juiste koers te komen.

Daarna moeten van Croix Maquet zelfstandig en enkel met behulp van het kompas een stuk bos doorsteken en zo terug bij de schuilhut teruggeraken. De juiste koers aanhouden is niet eenvoudig want overal ligt nog omgehakt hout en groeien jonge naaldboompjes. Ik spartel me door de dichte vegetatie en kom met wat geluk pal uit op het voorziene tussenpunt.

Via gezellige paadjes keren we terug naar Les Gattes waar ons een lekker avondmaal staat te wachten. Ondertussen bereiden we elk ons marsplan voor dat we morgen mogen gaan uittesten. Hilde geeft ons de goede raad om voor elk tussenpunt een kleine schets te maken. Hieronder een voorbeeldje:

Zondag: marsplan

De volgende dag gaan we zonder begeleider op stap. ’s Morgens mogen we nog van de kaart gebruik maken. Bij elk tussenpunt is een baken aangelegd, soms midden een bos, waar een letter hangt. De bedoeling is alle letters te verzamelen en er een woord mee te vormen.

Als we ’s middags bijna bij de controlepost zijn aanbeland, komt de rest achter ons aangestormd. Groep 3 had blijkbaar groep 2 ingehaald, waarbij die het ook op een lopen is beginnen zetten. De organisatoren zitten eventjes met de handen in het haar als ze zien dat heel de bende daar al is. De soep is nog niet warm maar sommigen nemen gemakkelijk genoegen met wat jenever.

Na de lunchpauze wordt elke groep enkele opdrachten voorgeschoteld. Via het kompas moeten we naar een doel schieten en het aantal graden aflezen of net omgekeerd. Als je dat met vier doet, kom je al snel op enkele graden of meer verschil uit.

We laten groep 2 en groep 3 eerst starten zodat we wat meer op ons gemak zijn. De kaart wordt in een envelop gestoken, en nu is het aan ons om enkel via ons marsplan de weg terug te vinden.

De enige man in onze groep vertrouwt blindelings op ‘de meiskes’ en speelt maar al te graag ‘verkenner’ terwijl wij met het kompas de juiste richting aangeven. Meestal zijn de marsplannen gelijkaardig, op enkele punten moeten we elkaar corrigeren.

Als we Logbiermé binnenlopen, valt eindelijk het tweede sleutelwoord te binnen: ‘Les Gattes’, de naam van het natuurvriendenhuis. En zowaar, omdat we de enige groep zijn die alle bakens heeft gevonden, hebben we gewonnen.

Besluit

Een interessante cursus voor zowel ervaren buitensporters als beginners. De Bergstijgers organiseren dit allemaal op vrijwillige basis en doen uitstekend werk. De streek van Vielsalm is trouwens zéér mooi voor een bivaktocht.

PRAKTISCHE INFO

Een basiskennis van eerste hulp is eigenlijk een must voor iedereen. Slechts weinigen onder ons zetten de stap naar een opleiding. In je luie zetel kan je wel eens een handboek buitensport EHBO openslaan. Een praktijkcursus zorgt er door dat je de zaken gaat inoefenen waardoor je écht voorbereid bent.

Via de cursus Eerste Hulp van het Rode Kruis hadden we de ‘basics’ al wat onder de knie maar vaak werd verwezen naar een dokter voor de meer complexe verwondingen. In de buitensport duurt het soms uren of dagen voor professionele hulp ter plaats is. Dan moet je je wel wat meer uit de slag kunnen helpen.

Uitvalsbasis is het BuitensHuis in Natoye, een dorpje tussen de groene golvende velden van de Condroz. Wim Van Huyck is een ervaren hulpverlener. Via een combinatie van theorie en praktijk probeert hij ons de basis van buitensport EHBO onder de knie te krijgen.

Zaterdag

Na een korte kennismaking vliegen er meteen in. Het Patient Assessment System, kortweg PAS, staat centraal. Eerste hulp bestaat eerst uit observeren en dan pas reageren.

Eerst moet je je een beeld vormen van de plaats van het ongeval, daarna doe je een snelle observatie van de patiënt(en) alvorens meer in de diepte een balans op te maken. En dat alles in maximum 3 minuten, zo lang kunnen je hersenen het zonder zuurstof stellen.

Vooral de laatste stap, het lichamelijk onderzoek, komt tijdens een cursus eerste hulp bij het Rode Kruis niet aan de orde.

Na een korte voorstelling, speelt Wim meteen zelf slachtoffer. Het duurt eventjes voor iemand initiatief durft nemen. Erg vlot loopt het niet, er is nog werk aan de winkel.

Het volgende onderwerp is hyper- en hypothermie. Van dehydratatie, over waterveiligheid komen we uit bij diarree. Enkele smakelijke praktijkervaringen worden op tafel gebracht. Bij elke topic wordt uitgelegd wat de oorzaak is, hoe je de symptomen kan herkennen, en tot slot worden preventie en behandeling bekeken.

Na de lunch is het tijd voor wat praktijk. In de omgeving gaan we een kleine wandeling maken. Vooraf heeft elk van ons een opdracht meegekregen waarin we een bepaalde klacht moeten uitbeelden. Er zijn telkens 2 hulpverleners en 2 observatoren. We houden elkaar nauwlettend in het oog. Het acteertalent van sommigen is meer dan behoorlijk. Vooral je lach kunnen inhouden, blijkt het moeilijkste.

Sommige onderwerpen werden nog niet behandeld maar zo voelen we meteen aan den lijve waar we staan. De samenwerking loopt vlot. Tot slot testen we nog verschillende transporttechnieken uit, waar soms wel serieus wat kracht voor nodig is.

Na een heerlijk avondmaal is het tijd voor de wondzorg. Daarna keuvelen we nog wat na in de sofa. Na zo’n intensieve dag duurt het niet lang voor iedereen zijn slaapzak opzoekt.

Zondag

We starten met rescue en evacuatie: hoe creëer je een goede landingsplaats voor een helikopter, wat moet je doen bij aankomst, … Daarna bespreken we diabetes, een aandoening waar je best het fijne van weet want voor een kritieke situatie kan zorgen, vooral bij een tekort aan suikers in de cellen. Wie weet zullen wij ook later last krijgen van ouderdomsdiabetes, deze aandoening is een serieuze opmars bezig is door de slechte leef- en eetgewoonten.

Daarna komt het wel en wee van musculoskeletale letsels, een bijna onuitspreekbare naam voor alles wat met beenderen, pezen en dergelijk te maken heeft. Onder andere breuken, hersenletsels, kneuzingen en verstuikingen zitten hieronder vervat.

Tot slot wordt de EHBO-kit onder de loep genomen. Hoe meer je ervan kent, hoe minder je meeneemt. Iedereen heeft zijn eigen kit mee en die lijkt zowat het dubbele als deze van Wim. Eerste hulp betekent dat je geen zwachtels en pleisters moet meenemen voor een heel regiment. Er wordt aangegeven wat nog ontbreekt en daarna geeft Wim zelf een overzicht.

Na de lunch trekken we opnieuw het veld in. Deze keer speelt Wim het slachtoffer en verbergt zich in het bos. Wij zijn allemaal samen hulpverleners en dan merk je meteen de verschillende aanpak. We horen een geschreeuw door de bomen. Bruno en mezelf lopen er meteen naartoe, terwijl de anderen naar de plaats van het ongeval toewandelen.

Les 1: Snel reageren zónder de veiligheid uit het oog te verliezen.

We vinden Wim bewusteloos op de grond. De PAS blijft in het achterhoofd. We checken zijn reactievermogen en zijn ademhaling. Aanwezig. Ik blokkeer meteen zijn hoofd met mijn knieën zodat een eventueel halsletsel voor geen knelling kan zorgen als hij weer bij bewustzijn komt en zijn hoofd wil bewegen. Ik voel aan zijn ledematen of hij niet ergens bloedt. De hulpdiensten worden verwittigd.

Wat later merk ik dat de ademhaling weg is, wellicht te laat. Ik kantel het hoofd wat naar achter om de luchtweg vrij te maken (hyperstrekking). Dat helpt.

Les 2: Geregeld zijn ademhaling checken door iemand anders. Niet deze die zijn hoofd ondertussen moet blokkeren.

Ondertussen zorgen de anderen voor de zichtbare verwondingen.

Les 3: Ook checken voor niet-zichtbare verwondingen door kleren weg te halen (ev. scheuren).

Terwijl we ze aan het verzorgen zijn, komt Wim weer bij. Meewerken is er niet bij. Ik moet serieus moeite doen om zijn hoofd geblokkeerd te houden. We proberen hem gerust te stellen maar boeken weinig succes. Allen proberen we op hem in te praten. Volgens hem is er niets aan de hand.

Les 4: Eén contactpersoon zorgt ervoor dat het slachtoffer niet nog meer verward wordt, vb. deze persoon die het hoofd stabiliseert.

Ondertussen proberen we via de SAMPLE-methode onder andere te achterhalen wat er precies gebeurd is. Hij is uit een boom gevallen en kan dus inderdaad hals- en rugletsels opgelopen hebben. Voorzichtigheid blijft dus geboden.

Door het checken van zijn reflexen aan handen en voeten, merken we dat hij zijn onderarm gebroken heeft. Spalken is de boodschap maar het duurt even voor we door hebben dat we eerst tractie op het lichaamsdeel moeten zetten om zo het been weer in een rechte lijn te brengen, en in die positie te spalken (Les 5).

Ons slachtoffer krijgt het koud. Het reddingsdeken wordt bovengehaald. We draaien het lichaam over de goede arm, zo evenwichtig mogelijk zodat de ruggengraat in rechte lijn blijft, in functie van een eventueel letsel. Ondertussen geef ik ook tractie op het hoofd om de ruggengraat te strekken.

Les 6: Eerst wonden verzorgen maar niet te lang wachten om reddingsdeken te gebruiken.

Wim blijft zagen achter wat drinken. Volgens sommige moeten we hem water geven. Hij verslikt zich en moet kotsen. Duidelijk een slecht idee.

Les 7: Nooit water geven aan een slachtoffer.

Tijd voor een evaluatie. Hoewel het wat chaotisch verliep, blijkt Wim nog tevreden. We hebben zeker en vast fouten gemaakt maar het was een goede oefening.

Conclusie

Een zéér nuttige cursus voor alle buitensporters. Wim is een prima lesgever die kan terugvallen op heel wat praktijkervaring. De hele materie wordt goed uitgelegd zodat we ook weten wat er precies gebeurt met het lichaam. We hebben heel wat vragen op hem afgevuurd die telkens beantwoord werden. Daarnaast kan Veerle, zijn vrouw, heel goed koken. Kortom, een echte aanrader!

Reanimatie hoort niet bij de cursus. Dit lijkt misschien niet logisch maar de overlevingskansen in de buitensport zijn minimaal. Dit kan je wel leren tijdens een cursus eerste hulp bij het Rode Kruis en is zeker nuttig in het dagelijkse leven.

PRAKTISCHE INFO

Wie Gruyère zegt, denkt meteen aan kaas. De gelijknamige streek in de Zwitserse Vooralpen is voor velen echter onbekend terrein. Terwijl de gruyèrekoeien rustig in hun winterstallen zitten te herkauwen en de auberges op de hooggelegen weiden verlaten zijn, trekken wij er met de tent op uit. Meestal komen we geen levende ziel tegen en zien we hooguit de sporen van onze voorgangers.

Vooraf had ik op de topografische kaarten de mogelijkheden eens bekeken zonder een strak wandelschema op te stellen. Ik was op zoek gegaan naar paden die ook in de winter doenbaar zouden zijn, met geen al te hoge hellingsgraad. We hadden immers nog niets van bergwandelervaring in winterse omstandigheden.

Zomer in de winter
Afstand: 20km
Stijgen: 989m, dalen: 457m

Vanuit het boemeltreintje zien we de besneeuwde bergtoppen boven het groene landschap steeds dichterbij komen. Net als bij ons is de winter hier ongewoon zacht en we hopen dat de sneeuw nog even blijft liggen.

Voor we de bergen induiken, lopen we eerst nog een ommetje langs het versterkte dorpje Gruyères. Het ligt bovenop een heuveltop en is nog geheel ommuurd. Door één van de oude stadspoorten komen op de hoofdweg. We wandelen langs het kasteel en dalen dan af naar de rivier. In Broc kopen we nog brood in de supermarkt en lopen langs de Nestlé-fabriek richting Châtel-sur-Monsalvens. Het gaat meteen steil bergop. De tocht over de bergkam mag dan wel sneeuwvrij zijn, het is af en toe een superglibberige bedoening waarbij je de omheining moet gebruiken om je omhoog te trekken. Bovenop de kam hebben we een prachtig zicht op het azuurblauwe Lac de Gruyère.

Bij het eerste beste sneeuwveld doet Ivo voor de show zijn sneeuwraketten aan. Eigenlijk is het zo warm dat we in ons T-shirt lopen en ons afvragen of we niet beter onze zomershort meegenomen hadden.

Na Vanil des Cours wacht ons een steile afdaling. We zijn behoorlijk moe als we de tent neerpoten. Om het gevoel te hebben echt op wintertrekking te zijn, zetten we onze tent op de sneeuw en niet wat verderop waar het gras alweer zichtbaar is. We slaan de wasbeurt over en gaan meteen aan het koken. Al snel mogen we aan de lijve ondervinden hoe lang het duurt om sneeuw te smelten. Totaal afgekoeld kruip ik in mijn slaapzak terwijl Ivo verder het benzinebrandertje aan de praat houdt en eten bereidt.

Parfum de la Gruyère
Afstand: 16km
Stijgen: 286m, dalen: 786m

Als het licht wordt, kruipen we de tent uit om sneeuw te smelten. Met twee thermossen warme thee in de rugzak zijn we er klaar voor. Via een steil klimmetje dwars door een wei bereiken we opnieuw een bergkam. Verlaten auberges staan verspreid in het landschap. In de verte zien we de besneeuwde bergen van de Jura uitsteken boven het vlakke landschap van Noordwest-Zwitserland. De laatste tientallen meters naar de Gîte d’Allières leggen we met de sneeuwschoenen af en we blijken niet de enige winterwandelaars te zijn. Op het terras van de berghut genieten we van een warm zonnetje en eten een bord tomaat met mozzarella en frietjes.

We passen voor een beklimming van La Berra, de hoogste top van de kam, en dalen via de bergrug af naar het dal. Door het warme weer, zien de plaatselijke boeren de gelegenheid om hun weiden eens goed te bemesten. Wandelpaadjes worden daarbij niet gespaard en baden in de koeienstront. Een uiterst precaire zaak voor een bergwandelaar. Ivo speelt slachtoffer van dienst. Hij kan zich gelukkig nog deels rechthouden maar de linkerpijp van zijn broek en zijn schoenen zijn toch mooi gedoopt. Zelfs na 10 keer uitwassen met biologische detergent raakt hij de geur niet kwijt en die zou ons voor de rest van de tocht blijven achtervolgen.

Het volgende obstakel is een brede rivier met glibberige stenen. Nadat de wandelbrug te gevaarlijk werd, is het pad op de kaart in onbruik geraakt. We laten ons niet tegenhouden en doorwaden dan maar het ijskoude water met blote voeten. We wandelen verder naar Charmey en kopen nog wat eten in. Nabij de waterkrachtcentrale zetten we de tent op.

Mount Doom
Afstand: 15km
Stijgen: 960m, dalen: 400m

Via de vallei van de Ruisseau Au Gros Mont klimmen we naar de gelijknamige hoogvlakte. Het asfaltbaantje verdwijnt onder de sneeuw. De vele voetsporen tonen aan dat er hier wel degelijk mensen wandelen maar niemand blijkt vandaag op weg te zijn.

Bij het hoogplateau, beslissen we verder te klimmen, te bivakkeren op een zadel en dan morgenvroeg de Hochmatt te beklimmen via de graat. Niemand is recent deze kant uitgegaan en Ivo spoort door de soms kniehoge sneeuw. Het wolkendek wordt steeds dikker en grijzer. Als later blijkt dat we ook niet meer op het goede spoor zitten, besluiten we geen risico te nemen en weer af te dalen. De klim is niet voor niets geweest, het zicht op de Dent de Brenleire omringd door andere hoge besneeuwde rotspieken is adembenemend.

Voor de steile afdaling gespen we opnieuw de sneeuwschoenen aan. Ivo blijkt de behendigste en geeft me enkele tips zodat ik hem wat beter kan volgen.

We zetten de tent op bij La Féguelena, een van de vele boerderijen op deze vlakte, waar we stromend water vinden. De zonsondergang kleurt de bergen in de verte in een oranje gloed. Net Mount Doom uit de Lord of the Rings…

Twee paar ijsklompen
Afstand: 12km
Stijgen: 503m, dalen: 544m

‘s Morgens is de hemel helemaal opgeklaard. Ideaal weer voor een tocht naar Refuge Les Marrindes. De berghut is zomers dé uitvalsbasis voor een beklimming van de Vanil Noir, de hoogste top van de streek en bijna 2400m hoog. Lange tijd volgen we de sporen van een wandelaar met hond maar plots keren zijn stappen terug. Ivo trekt een spoor door de maagdelijke sneeuw. In dit decor is het puur genieten.

Het is even zoeken naar de berghut die verdoken ligt achter een bult. We zoeken tevergeefs naar een winterraum (ruimte die opengesteld wordt in de winter om er te overnachten). Er is enkel een noodtelefoon. De bedoeling was om hier te bivakkeren en zonder rugzak een beklimming te wagen van de Tête de l’Herbette, die zich op de hoge bergkam bevindt. Door het gebrek aan stromend water en het feit dat ik de afgelopen nachten niet al te warm heb gehad, beslissen we om vandaag al dezelfde weg terug te nemen.

We slaan de bivak op de auberge La Jaqueraude. Met onze sneeuwschop graven we een stuk uit voor de tent en zorgen meteen voor enkele comfortabele zitjes voor het avondmaal, afgewerkt met enkele blokken uit de houtvoorraad. Terwijl de rest van ons lichaam zalig warm blijft onder de vele lagen kleren, veranderen onze voeten in ware ijsklompen.

Ik doe een efforke om meer eten binnen te krijgen dan waar ik zin in heb. Als ik de hele nacht warm wil hebben, dan heb ik extra calorieën nodig. Nog voor het zeven uur-journaal liggen we alweer in onze slaapzak.

Ode aan de tentharingen
Afstand: 18km
Stijgen: 833m, dalen: 726m

Niets is leuker dan je warme voeten ‘s morgens in stijf bevroren bergschoenen te steken. De veters zijn opgekruld van de kou. Het vocht is ijs geworden. Na 4 dagen en nachten hebben we eindelijk door dat we de schoenen ‘s avonds beter mee de tent in nemen.

Al snel mogen we de sneeuwraketten weer op de rugzak binden. De afdaling naar Château-d’Oex loopt over rustige asfaltwegjes. We komen opnieuw onder de levenden en genieten van een schouwspel in het station. Een Hollands gezinnetje dat enkele mountainbikes had gehuurd, komt uitgelaten toe. Echter, als ze te horen krijgen dat ze de fietsen nog moeten kuisen, beginnen ze van hun neus te maken, in een heerlijk Hollands Frans.

We steken de Pont Turrian over en wandelen oostwaarts langs de rivier la Sarine. Bij het gehuchtje Gérignox duiken we een naamloze zijvallei in. Een bosarbeider daalt af met zijn tractor. Door zijn sporen te volgen, hebben we wat grip op de verijsde weg. Boven ons torenen de hoge pieken van de Gummfluh, Le Biolet en les Sallaires boven ons uit.

Op 1400m hoogte vinden we op een zijwegje een vlak stuk voor de tent. We graven meteen de meeste sneeuw weg en zoals altijd laat ik Ivo de haringen met de hand de grond induwen, zijn specialiteit. Alleen, de bevroren grond blijkt vol met kiezelstenen te zitten. Heel wat vloeken later, steken de haringen er dan toch min of meer in, al moest er soms eens creatief omgegaan worden met stormkoorden…

Kjèr ne kjè wére! (West-Vlaams voor “Keer eens terug!”)
Afstand: 12km
Stijgen: 510m, dalen: 1038m

Zelfs als Ivo de hele tijd spoort, kan ik zijn tempo nog niet bijhouden. Het begint te sneeuwen en het zicht wordt steeds slechter. We vragen ons af of het wel een goed idee is om naar Col de Base te klimmen. Bij dit weer hebben we er niets aan en nemen we misschien onnodige (lawine)risico’s. De wind blaast de sneeuwvlokken in het rond. Na enkele honderden meters klimmen, besluiten we af te dalen.

Bijna bij het vertrekpunt, klaart het weer op. We nemen even de tijd om te bezinnen, drinken ondertussen wat thee en eten een koekje. Er is al snel unanimiteit. We hebben nog voldoende tijd om een tweede kans te wagen.

De sneeuwraketten worden opnieuw op stijgstand gezet. De lawinepieps worden op het lichaam gebonden. Gelukkig weten we er ondertussen mee om te gaan. Enkele weken voor vertrek kregen we een privé-cursus van een instructeur van de sneeuwschool van de Klim- en Bergsportfederatie. Toen oefenden we in de zandige heuvels van de Limburgse Kempen. Bij Col de Base blaast de wind keihard. De skiroute die op de kaart is aangeduid, blijkt niet doenbaar. Er ligt onvoldoende sneeuw op het blokkenterrein. We nemen de zomerroute die recht de steile helling afgaat. Tussen de bomen ligt nog heel wat sneeuw en het is opletten geblazen om niet in één of ander gat terecht te komen.

Voldaan keren we terug naar Château d’Oex. In afwachting van onze trein naar Génève, genieten we van een lekker diner in het Buffet de la Gare. We trakeren onszelf op een lekkere schotel gratin-aardappelen en Château Briand. Hoewel we serieus stinken na 6 dagen niet gewassen te zijn en er ook niet fris uitzien, behandelt de baas al waren we één van zijn betere klanten. Een ideale afsluiter!

Conclusie

Mooie tocht door prachtig berglandschap. Sneeuwzeker enkel op grotere hoogte maar door lagere hoeveelheid sneeuw minder groot lawinegevaar. Voor meer ervaren wintertrekkers zijn uitdagende beklimmingen mogelijk.

PRAKTISCHE INFO

BEREIKBAARHEID

• Trein naar Brussel-Noord
• Eurolines-bus naar Génève (overstappen in Saint-Julien-sur-Genevois: aansluiting verzekerd maar kan lang duren) (€115 voor -26j, €125 voor +26j)
• Trein naar Bulles (CHF37 of €23 p.p.) en vanaf Château d’Oex (CHF39 of €24 p.p.)
  Tip: Milieuvriendelijker en comfortabeler alternatief: TGV vanuit Rijsel naar Génève via Lyon (bij vroegboeking ong. 3mnd op voorhand interessante tarieven: ong. €130 p.p.)

OVERNACHTING

Tent (wildbivakkeren in Zwitserland is in principe toegelaten behalve in natuurgebieden. In de Gruyère bleken hoger gelegen gebieden vaak beschermd te zijn). Voor wie binnen wil slapen, het kan. Er zijn enkele berghutten en er is voldoende accomodatie in het dal. Dagtochten lijken me dan het meest aangewezen.

KAARTEN

• Topografische kaart nr. 1225 “Gruyères” van het Zwitserse Geografisch Instituut (1:25.000)
• Topografische kaart nr. 1245 “Château-d’Oex” van het Zwitserse Geografisch Instituut (1:25.000)
• Carte de Randonnées à ski nr. 262S “Rochers de Naye” van het Zwiterse Geografisch Instituut (1:50.000): op deze kaart staan mogelijke toerski-routes aangeduidt die ook interessant kunnen zijn voor winterwandelaars (mét moeilijkheidsgraad), de lawinegevaarlijke hellingen staan bovendien in het rood aangeduid.

BEWEGWIJZERING
Zelf uitgestippelde route (soms zomermarkering, wegwijzers)

BEVOORRADING
Bulle (alles), Broc (alles), Charmey (alles), Château d’Oex (alles)