Alta Via nr. 4

Deze 6-daagse tocht loopt van San Candido naar Pieve di Cadore, van noord naar zuid door de Italiaanse Dolomieten. De Alta Via nr. 4 staat bekend als één van de kortste maar ook de meest technische höhenwegen van de streek. En dat idee doet uiteraard kriebelen. Na de Stubaier Höhenweg hoeven we maar de Brennerpas over om in Italië te belanden.

Van de regen in de drop
Afstand: 13km, stijgen: 1299m, dalen: 393m

Argwanend schuiven we met de eerste zetellift het lage wolkendek in richting Rifugio Baranci. Dikke regendruppels manen ons aan om onze volledige set regenkledij boven te halen. Langs kletsnatte paden trekken we omhoog langs de dicht beboste flank naar Innichner Alm. Het is koud dus valt het zweten nog mee. Het alleen-op-de-wereldgevoel ebt weg als opeens een groep Amerikanen opduikt.De regen houdt af en toe zijn adem in. De mist danst al even grillig op en neer rond de scherpe rotspieken. Even gunt hij ons een blik naar de groene heuvels beneden ons. Mystiek in de Dolomieten.

Mystiek in de Dolomieten

Het gebergte is genoemd naar de Franse geoloog Déodat de Dolomieu die het mineraal voor het eerst ontleed. Gesteente dat grotendeels uit dit mineraal bestaat wordt ook dolomiet genoemd. Het is een sedimentair kalkgesteente bestaande uit calcium- en magnesiumcarbonaat. Dolomiet ontstaat door verkitting van kalkhoudend zand en is iets zwaarder en harder dan gewone kalksteen.

In de vallei van de Ixenbach

De Ixenbach leidt ons naar Rifugio Tre Scarperi waar we binnen mogen picknicken. We trekken verder in de droge rivierbedding in een brede vallei geboetseerd door al lang gesmolten gletsjers. Als de zon wat doorbreekt, schitteren de nagelwitte kalkstenen in de ogen. Donkere naaldwouden bedekken de bergflanken.

We klimmen terug tot boven de boomgrens

Een steil pad slingert langs de geul van de San Candido omhoog tot boven de boomgrens. We steken het bergriviertje over en staan plots oog in oog met een kalkgrijze reus. De loodrechte wand kijkt ons strak aan. Dit ruwe gebergte intrigeert.

Mijn energie sijpelt langzaam weg. Eenmaal boven zijn mijn benen leeg. Ivo fronst de wenkbrauwen. Ik haal onbegrijpend de schouders op. Terwijl het water opnieuw uit de hemel gutst, sjok ik verder in zijn spoor naar de Drei Zinnenhütte. Dat de befaamde rotstorens schuilgaan achter een mistgordijn maakt me nog weinig uit. Het idee om te kunnen opwarmen in een knusse rifugio houdt mijn moraal op de been.

Op weg naar de Drei Zinnenhütte met de Paternköfel in de mist

Teleurstelling troef als we aankomen. De drukte van de hut slaat ons om de oren. De motivatie van het personeel is even ver te zoeken als de gezelligheid. We krijgen een stapelbed toegewezen in de voormalige berghut, een kil en donker gebouw wat verder op het zadel. Pas als we de voeten onder tafel schuiven, klaart alles weer op. We raken aan de praat met een stel sympathieke Duitsers, worden verrast van het lekkere eten en zien de zon doorbreken op de Tre Cime di Lavatore. Van de hel naar de hemel.

Tre Cimes de Lavatore

Drukte rond de Drei Zinnen
Afstand: 10km, stijgen: 719m, dalen: 757m

In alle vroegte vertrekken we naar de top van de Paternkofel. Italiaanse militairen groeven in de Eerste Wereldoorlog een lange donkere gang in de rotsachtige kam uit recht naar de top van de Monte Paterno.

Klimmen door de tunnels van de Monte Paterno

Tot 1918 liep de Oostenrijks-Italiaanse staatsgrens dwars door de Dolomieten: de noordelijke helft behoorde tot het Oostenrijkse Tirol en de zuidelijke helft tot het Italiaanse Vento. Aan het eind van de Eerste Wereldoorlog werd de grens verlegd naar de waterscheiding tussen de Donau en de Po: de Brennerpas. Noord en Oost-Tirol bleven bij Oostenrijk maar Zuid-Tirol werd Italiaans. De nieuwe naam van de streek Alto Adige (Hoge Adige) verwijst naar de bron van de rivier Adige.

Uitzicht op de berghut

Met grote en steile stappen winnen we snel hoogte. Na een honderdtal meter is de rest van de tunnel afgesloten, wellicht omwille van instortingsgevaar, en we worden naar de noordelijke rotswand geleid. De via ferrata blijft grotendeels eenvoudig met enkel op het laatste stuk een steilere en moeilijkere passage. Eenmaal op de top schuift het wolkendek weer resoluut dicht. Het panorama verdwijnt in de mist. We dalen terug af en merken dat een klettersteigkaravaan op gang is gekomen. Gelukkig zijn we vroeg gestart.

Op zoek naar het vervolg van de route naar de top

Er is wat twijfel over het vervolg van de route. Na wat over en weer geleuter, blijkt dat ons een bijzonder steile grintafdaling te wachten staat. Met de nodige voorzichtigheid schuiven we naar beneden.

Nog een laatste stukje op handen en knieën door een korte tunnel en we komen bij de Paternsattel. Het is een ware wandelprocessie op de boulevard naar de Drei Zinnenhütte. Tegen de stroom in dalen we zo snel mogelijk af naar Rifugio Auronzo.

Sentieri Bonacossa

Na een picknick in de hut, vinden we op de Sentieri Bonacossa de sereniteit van de bergen terug. Slechts een handvol dagwandelaars kruist onze weg. Een smal pad leidt ons door een woest en grillig kalksteenlandschap. Extra beveiliging is niet strikt noodzakelijk maar bij enkele gladde afdalingen wel veiliger.

Aan de start van de Ferrata Merlone Ceria, met Rifugio Fonda Savio diep beneden ons

Ruim op tijd komen we toe bij Rifugio Fonda Savio. De alpenkauwen wachten geduldig op de rand van het terras. De kleine berghut is zo goed als volzet door wandelaars en rotsklimmers. Ivo’s tank is nog halfvol, dus laten we de rugzak achter en besluiten nog de Ferrata Merlone Ceria mee te pikken die naar de Cima Ne leidt. De bazige waardin tikt op haar uurwerk. We worden op tijd terug voor het eten verwacht.

De ladders van de Ferrata Merlone Ceria

De verroeste wegwijzer naar de via voorspelt weinig goeds. Om de loodrechte rotswand te bedwingen, hebben de Italianen er niet beters op gevonden dan meterslange ladders aan te leggen. Sommige zijn in al wat betere staat dan andere en her en der ontbreken treden. Niet bepaald een geruststellende gedachte. Als ik na enkele honderden meters klimmen een blik in de diepte werp, voel ik de moed in mijn bergschoenen zakken. Gelukkig vindt Ivo het maar saai om alsmaar ladders te beklimmen. Ik voel me pas opnieuw rustig als we terug in het rotspuin staan en hoop het beste voor het vervolg van de höhenweg.

Italiaanse nonchalance
Afstand: 14km, stijgen: 873m, dalen: 1312m

Over oude sneeuwvelden op de Ciadin del Nevaio klimmen we omhoog naar Forcella de la Neve. Het ingesloten en schaduwrijke keteldal beschermt de gletsjer. Vraag is voor hoe lang nog. De watervoorziening van de hut hangt er vanaf want in dit poreuze kalklandschap zijn bronnen zeldzaam.

Over oude sneeuwvelden op de Ciadin del Nevaio klimmen we omhoog naar Forcella de la Neve.

Deels gezekerd klimmen we omhoog en terug steil naar beneden. Af en toe een trapje of staalkabel.

Voorzichtig dalen we af

De zon verwelkomt ons terug als we tussen de lorken naar de Rifugio Città di Scarpi stappen. In alle rust drinken we een schiwasser op het terras en blikken terug op de Cadini di Misurina.

Tussen de lorken stappen we naar Rifugio Città di Scarpi

Het volgende bergmassief lonkt al aan de overkant van de vallei: Gruppo del Sorapiss. In het imposante keteldal staat Rifugio A. Vandelli, ons eindpunt voor vandaag.

De Sorapissgroep met in het keteldal Rifugio A. Vandelli

Een lange afdaling door een uitgestrekt naaldwoud ligt voor ons. Bij aanvang zorgen we zelf voor wat animo maar als de middag dichterbij komt, wordt de blik op oneindig gezet en is het enkel nog bonken. Opgelucht strijken we neer op een terras van een typisch Italiaans wegrestaurantje: Albergo Cristallo. Geduld is een mooie kunst, zeker als je honger hebt.

Vandellihut

We steken de autoweg over en lopen over de vlakke Parú del Ciarnié. Een laatste eenvoudige klim leidt ons naar de berghut. Met een halve liter heerlijke schiwasser rusten we uit op het terras. Met ontzag blikken we op de kale rotswand oostelijk van de hut. De Via Vandelli loopt daar ergens schuin omhoog, we kunnen het ons amper voorstellen. We verbroederen met een groepje Tsjechen die uit hun kollosale rugzakken een fles sterke drank bovenhalen.

Jojo
Afstand: 10km, stijgen: 691m, dalen: 796m (onderschatting want in realiteit veel op en neer)

Ik had enkele spectaculaire filmpjes gezien van de Via Vandelli en ben er toch niet helemaal gerust in. Ivo heeft het wandeltouw binnen handbereik. Een gems spurt weg als we in alle vroegte de aanloop nemen naar de klettersteig. Snel drop ik nog de allerlaatste darmbalast.

Zicht op het keteldal vanop de Via Vandelli

Het begint rustig met enkele ladders. We volgen de natuurlijke breuklijnen. Af en toe is er zelfs een smal pad. Het is even luchtig als we met de neus tegen de rotsen langs een afgrond schuifelen. Zo technisch blijkt de via uiteindelijk niet te zijn maar het uitzicht is wel prachtig.

De meest luchtige passage van de klettersteig

We klimmen uit het keteldal en kijken neer op het melkblauwe Lac del Sorapiss dat gevoed wordt door gletsjerwater van de ijsrestanten aan de noordzijde van de gelijknamige berg. De gewelfde bergtoppen tonen de brute kracht van de alpiene plooiing aan.

De uitzichten maken het zondermeer de moeite waard

We zitten net boven de wolken. De brede Val d’Ansièi ligt aan ons voeten. De grijze rotspieken van de Cadini di Misurina eisen alle aandacht. We dalen af naar het roodblikken Bivacco E. Comici. Het smalle pad jojoot langs de steile bergflank. We kruipen over grillige wortels van dwergberken, dalen behoedzaam af over schuivend puin en duwen ons met brute beenkracht terug de helling op. Na enkele uurtjes op en neer hebben we het wel gehad.

Richting Bivacco Slataper

Bijna waren we de juiste afslag voorbij gelopen en richting Bivacco Slataper aan het stappen. We keren eventjes terug en dalen af in de vallei. De smalle Torre dei Sabbione staat als een eenzame reus in het brede keteldal. Hij werd voor de eerste maal beklommen in 1877.

Torre dei Sabbione

Vanop de Forcella Grande beseffen we dat bewoning nooit veraf is in de Dolomieten. Onder ons schitteren de daken van San Vito di Cadore in de namiddagzon. Ook onder onze hersenpan wordt het stilaan heet en de watervoorraad zit er zo goed als door.

De San Marco hut ligt op een klein zadel tussen de naaldbomen met op de achtergrond de mastodontische Monte Antelao.

De San Marco hut ligt op een klein zadel tussen de naaldbomen met op de achtergrond de mastodontische Monte Antelao. Op het terras van de lieflijke hut, bekomen we van de pittige etappe. De openluchtdouche biedt verfrissing maar laat weinig over van de goede zede. We sluiten de avond af met een heerlijke bombardino, een warme eierlikeur uit de streek.

Grappa
Afstand: 13km, stijgen: 1072m, dalen: 1099m

In de ochtendschaduw klimmen we naar de Forcella Piccolá. Bij Rifugio Galassi ligt de petanquebaan er verlaten bij.

Afdaling naar Rifugio Galassi

Vanaf de berghut gaat het zuidwaarts richting de gletsjer aan de noordzijde van de Antelao. We doorkruisen een groot morenegebied. Het is zoeken naar verf en steenmannetjes. Aan de Lastron di Pian dei Arboi start de klettersteig over een grote gekantelde rotsplaat.

We klimmen langs een plaat omhoog

Met strakke armen hangend aan de kabel stappen we op wrijving omhoog. Af en toe moeten we een spleet in en weer uit. Het is lastiger dan het op het eerste zicht lijkt. In één van die geulen moeten we de benen breed schranken en alle macht gebruiken om eruit te geraken.

Het is lastiger dan het lijkt

Opgelucht haal ik adem als we op de Forcella del Ghiacciaio staan. Het uitzicht op rots en ijs is zonder meer één van de hoogtepunten van de tocht. In dit ruw stukje Dolomieten is amper iemand te bekennen.

Zicht op de gletsjers aan de noordzijde van de Antelao

Over los puin schuiven we de helling af. Het pad loopt door een gladgepolijste en droge geul. Terug in het gras strijken we neer tussen de zilverdistels voor de lunch. Schapenwolkjes drijven voorbij. Tussen de lorken van de Pian de l’Antelao stappen we naar de Forcella Piero.

Tussen de lorken van de Pian de l’Antelao stappen we naar de Forcella Piero.

De rijkbeboste Val del Biote strekt zich voor ons uit. We voelen stilaan het einde van de tocht dichterbij komen. Via een panoramapad bereiken we Rifugio Antelao. Naastig bereidt de waardin met haar ouders de gevulde gnocci in de keuken. Intussen proeven we van verschillende huisbereide grappa’s. Na een heerlijk voorgerecht gaat het helaas, net als in de andere Italiaanse hutten, culinair bergaf en worden ons de restjes van het zomerseizoen voor de neus gezet.

Rifugio Antelao

Heet
Afstand: 10,5km, stijgen: 0m, dalen: 1055m

We ontwaken met een prachtige zonsopgang. Pievi di Cadore ligt op enkele uren wandelen. Na Forcella Antracisa dalen we over smalle bospaadjes af naar Pozzale. Nog wat freewheelen over onverharde paden en voor we het beseffen, staan we in het drukke centrum. Een oude man stopt ons enkele verouderde Italiaanse gidsjes van alle alta via’s door de Dolomieten toe. Hij schenkt die ons omdat zijn wandeljaren intussen vervlogen zijn.

Zonsopgang

Grotendeels langs een drukke autoweg stappen we naar het station van Calalzo. Het Lago di Centro Cadore rekt zich uit. De beboste bergen rondom duiken recht het stuwmeer in. Ook wij hunkeren naar wat afkoeling. Vanaf nu zal het alsmaar heter worden als we zuidwaarts naar Padova sporen, richting de Adriatische kust.

Lago di Centro Cadore

CONCLUSIE

Een uitdagende en mooie tocht over de hele lijn. De drukte rond de Drei Zinnen was ons net iets te veel maar hoe verder naar het zuiden, hoe rustiger het wordt. Op het eind van de tocht kwamen we bijna niemand meer tegen.
Deze tocht is enkel weggelegd voor bergwandelaars met ervaring in diverse soorten terrein en niet te veel hoogtevrees. Klettersteiguitrusting is absoluut noodzakelijk, ervaring met via ferrata’s niet. Als beginner kan je hier ook je ding wel doen, zolang je rustig en voorzichtig blijft.

Meer beelden in dit fotoalbum. Klik op ‘slideshow’ voor een diavoorstelling.

PRAKTISCHE INFO

BEREIKBAARHEID
Heenreis:
Wij reisden vanuit Oostenrijk (Innsbrück) naar de Dolomieten, met overstap in Fortezza Franzensfeste (€26,2 per persoon) na een eerdere tocht in het Stubaital. Wie vanuit België reist, zal er een lange dag over doen met overstap in Keulen, Munchen en Innsbruck.

Terugreis:
We namen de trein naar Padova (€9,9 pp). Daar de nachttrein naar Dijon (€55 pp). Daarna de TGV naar Lille Europe (€22). Indien je 3 maanden op voorhand boekt, heb je het meeste kans op goedkoper tickets via http://www.tgv-europe.be (betalen met VISA). Daarna reisden we van Lille Flandres met de trein naar Gent (rond de €15 pp).

Ook een mogelijkheid is om de auto te nemen. Om terug van Pievi di Cadore naar San Candido te geraken heb je diverse mogelijkheden: zie http://alpenverein-krefeld.de/verkehr/dh.htm#DH4. De snelste optie is een bus naar Santo Stefano waar je overstapt op een bus naar San Candido.

Busmaatschappijen in de regio:

Ik heb het zelf niet uitgezocht, dus het zal zelf wat puzzelen worden.

OVERNACHTEN
We hebben in hutten overnacht om het rugzakgewicht zo laag mogelijk te houden en veiliger de via ferrata’s te kunnen doen. Het is niet onmogelijk om te bivakkeren maar zorg dat je niet te veel meehebt. Water is ook schaars dus je zult je bivaktochten moeten uitzoeken.

Reserveren van de berghutten is aangewezen. Sommige hutten zijn klein en snel volzet. Zelfs begin september merkten we dat nog veel mensen in de Dolomieten op de been zijn, vooral Duitsers en Oostenrijkers. Reserveren heb ik via email gedaan in het Duits (in februari) en dat is goed gelukt. Voordeel is dat je dan bevestiging op mail hebt. Bellen kan ook maar een woordje Italiaans is dan misschien wel handig.

Ik heb van de meeste hutten niet goed bijgehouden wat de prijs was maar reken rond de 40 euro voor half pension.

  • Rifugio Locatelli of Drei Zinnen: relatief grote hut die veel volk trekt. Enkel de eetruimte is gezellig, de rest kan wat opknapwerk gebruiken. Wij werden verplaatst naar de lagers in de oude berghut zonder sanitaire voorzieningen. Beter vraag je om in de hut zelf te blijven (dat is makkelijker). Douches en toiletten zouden in principe aanwezig moeten zijn. Ik heb de douches niet gezien.
    Website: http://www.dreizinnenhuette.com/
    Email: dreizinnenhuette@rolmail.net
  • Rifugio Fonda Savio: kleine en gezellige hut, bazige waardin. Lekker eten. Eén badkamertje met WC en grote lavabo.
    Website: http://www.fonda-savio.it/
    Email: florian.poernbacher@rolmail.net
  • Rifugio Vandelli: middelgrote hut, vriendelijke waardin, heerlijke schiwasser, prachtig gelegen in een groot keteldal. Eten kan beter. Geen douches.
    Website: http://www.rifugiovandelli.it/
    Email: rifugiovandelli@libero.it
  • Rifugio San Marco: kleine en gezellige hut, openlucht douche (als je de eerste bent en de buis in de zon gelegen heeft, heb je warm water), prachtig gelegen. Eten kan beter.
    Website: http://www.rifugiosanmarco.com/home.html
    Email: info@rifugiosanmarco.com
  • Rifugio Antelao: middelgrote hut, weinig volk in september, vriendelijke waardin, diverse soorten huisbereide grappa, mooi uitzicht, douche en (Frans) toilet ineen (als boiler aangestoken wordt, warm water)
    Website: http://www.rifugio-antelao.it/
    Email: posta@rifugio-antelao.it

In San Candido verbleven wij in Pension Haunold vlakbij de skilift. Voor een kamer en copieus ontbijt betaalden we 30 euro per persoon. Badkamer en televisie aanwezig. Niet het gezelligste hotel maar we zijn gewoon maar ergens binnengestapt. Er zijn veel duurdere hotels in het toeristische dorp.

Een aan te raden restaurant is in een oud theatergebouw met nog klassieke inrichting: http://www.hotelzentral.it/ita/ristorante-pizzeria-san-candido.html

BEWEGWIJZERING & PLANNING

De volgende 3 Tabacco-kaarten (1:25.000) gebruikten we:

  • 010 Sextener Dolomiten – Dolomiti di Sesto
  • 03 Cortina d’Ampezzo e Dolomiti Ampezzane
  • 016 Dolomiti del Centro Cadore

Er is redelijk wat bewegwijzering in de Dolomieten. Soms is de Alta Via 4 als een driehoek met daarin het cijfer 4 aangeduid, soms gaat het om gewone plaatsnamen. De kaarten houd je dus best bij de hand als ondersteuning.
Als het weer echt tegenvalt of als er onweersdreiging is, is het ten stelligste aangeraden via ferrata’s te vermijden. De kabels zijn perfect geleiders. Je zoekt dus beter andere manieren op om de volgende hut te bereiken. Soms zul je moeten afdalen in de vallei, eventueel een stuk bus nemen om wat verder terug omhoog te klimmen.

KLETTERSTEIG
Voor deze tocht is klettersteiguitrusting onontbeerlijk:

  • Twee-armige klettersteigbeveiliging met musketons (let op rekbare armen en het gemak van in- en uitklikken)
  • Zitgordel
  • Helm
  • Handschoentjes zonder vingers (handig om je handen te beschermen bij ruwere kabels)
  • Lange bandschling en musketon (om ergens te rusten indien nodig)
  • Bij hoogtevrees is het misschien aan te raden om een kort klim- of wandeltouw mee te nemen als je weet hoe het te gebruiken. We hadden het mee maar hadden het uiteindelijk niet nodig.

Ga voor deze uitrusting zeker te rade bij een goede buitensportzaak die je over de aankoop kan adviseren. Je kan ook een klettersteigset huren in buitensportzaken. Let op met het lenen van oud materiaal van andere bergsporters dat misschien niet meer veilig is!

BEVOORRADING
Op de route kom je geen winkels tegen, wel berghutten waar je iets kan eten en drinken. Er zijn weinig bronnen dus doe voldoende water mee.

BOEKEN
De Alta Via nr. 4 is aangeduid op de gebruikte stafkaarten. In de voorbereiding heb ik ook gebruik gemaakt van volgende boeken:

  • “Trekking in de Alps” van Stefano Ardito (ISBN: 88-8095-782-1)
  • “Dolomiten Höhenwege 4-7” van Rother (ISBN: 3-7633-3369-X)
Advertenties

2 Comments

Add yours →

  1. Dag Debbie, je reisverslag heb ik met veel interesse gelezen (mooie foto’s ook!) en het heeft me geïnspireerd om deze tocht zelf te doen. Als ik alle afstanden optel kom ik aan 70,5 km (en zes reisdagen), maar elders online zie ik altijd staan: 90 km (en acht reisdagen). Enig idee hoe dat zit?

    Alvast bedankt

    Arno

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: